نیروی هوایی ارتش ایران

بازدارنده ماشین جنگی عراق

نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران یکی از نیروهای چهارگانه ارتش جمهوری اسلامی ایران است که مسئولیت حفاظت از مرزهای هوایی و پشتیبانی نیروهای رزمی دیگر آجا را دارد. پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ نام این نیرو به صورت فعلی تغییر پیدا کرد. سرتیپ خلبان عزیز نصیرزاده، از مرداد ۱۳۹۷، فرماندهی نیروی هوایی را بر عهده دارد. نیروی هوایی ایران طبق آخرین تخمین‌ها در سال ۱۳۹۲ هفتمین نیروی هوایی جهان از لحاظ تعداد هواپیماهای سوخت‌رسان و ترابری (۱۱۹ فروند) است.[۱]

محتویات

تاریخچه نیروی هوایی

نوشتار اصلی: نیروی هوایی شاهنشاهی ایران

نیروی هوایی در سال ۱۳۰۳ و به کوشش نخست وزیر وقت، رضاخان سردارسپه بنیانگذاری شد. در خرداد ۱۳۰۳ حکم عمومی قشون تحت شمار ۲۲۲ برای تأسیس نیروی هوایی صادر گردید و سرهنگ احمد نخجوان به ریاست آن برگزیده شد.

پایگاه‌های هوایی

نوشتار اصلی: پایگاه‌های شکاری نیروی هوایی ارتش

ایران هم‌اکنون ۱۴ پایگاه هوایی نظامی دارد. از این شمار، ۱۱ پایگاه هوایی در زمان سلطنت محمدرضا پهلوی و بیشتر به کمک آمریکا ساخته‌شدند.[۲]

  • پایگاه اول: تهران(مهرآباد)
  • پایگاه دوم: تبریز
  • پایگاه سوم: همدان
  • پایگاه چهارم: دزفول
  • پایگاه پنجم: امیدیه ؟
  • پایگاه ششم: بوشهر
  • پایگاه هفتم: شیراز
  • پایگاه هشتم: اصفهان
  • پایگاه نهم: بندرعباس
  • پایگاه دهم: چابهار
  • پایگاه یازدهم: تهران(دوشان تپه) ؟
  • پایگاه دوازدهم: بیرجند
  • پایگاه سیزدهم: زاهدان ؟
  • پایگاه چهاردهم: مشهد

در سال ۱۳۸۶ (۲۰۰۷ میلادی) ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که نخستین پایگاه نظامی خود پس از انقلاب ۱۳۵۷ را، در نزدیکی شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی در شرق ایران افتتاح کرده‌است.[۲]

دو پایگاه امیدیه و زاهدان جزو پایگاههای رزرو یا نیروی پدافندهوایی هستند. پایگاه دوشان تپه، آموزشی است.

ایجاد یک پایگاه هوایی در شمال کشور احتمالاً ؟ در دست بررسی است.

گردان پهپاد

در ۱۰ اسفند ۱۳۹۳ اعلام شد گردان‌های پهپاد در پایگاه‌های نیروی هوایی ایران تشکیل شد. نخستین دوره خلبانان پهپاد در درون کشور و به صورت آکادمیک آموزش دیدند.[۳]

به گفته فرمانده پهپاد نیروی هوایی، از پهپاد در ماموریت‌های شناسایی، مراقبت، نشان دادن صحنه جنگ به صورت آنلاین، جمع‌آوری اطلاعات، پروازهای رزمی، جنگ الکترونیک، فریب دشمن، ماموریت‌های انتحاری، شکاری رهگیر، آموزشی و پشتیبانی فرماندهی می‌توان بهره برد و در تمامی مأموریت‌هایی که می‌خواهند نیروی انسانی به صورت مستقیم درگیر نشود از پهپاد به عنوان مکمل پروازهای جنگنده‌ها استفاده می‌شود.

دانشگاه نیروی هوایی

دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری یا به اختصار «دانشگاه هوایی» دانشجویان داوطلب را در رشته‌های زیر آموزش می‌دهد:

«دانشگاه هوایی شهید ستاری» در منطقه مهرآباد جنوبی، خیابان دانشگاه هوایی واقع است.

عملیات‌ها

نیروی هوایی ایران در سالهای پس از انقلاب در جریان آزادسازی کردستان از اشغال احزاب تجزیه طلب، جنگ عراق علیه ایران، مقابله با نیروهای طالبان و همچنین عقب راندن کشتی‌های اکتشافی جمهوری آذربایجان از میادین نفتی مورد مناقشه در دریای خزر و دستگیری ریگی حضور فعال داشت.

عملیات کمان ۹۹

عملیات سایه البرز (کمان ۹۹) بعد از عملیات انتقام (نخستین پاسخ تنها دو ساعت بعد از حمله رسمی عراق به ایران)، این عملیات اولین عملیات هوایی گسترده‌ای بود که توسط نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران پس از حمله عراق به ایران انجام گرفت. این عملیات در تاریخ ۱ مهر ۱۳۵۹ انجام شد.[۴] در این عملیات ۲۰۰ هواپیمای ایرانی شرکت داشتند که ۱۴۰ فروند آن‌ها از مرز عبور کرده و ۶۰ فروند هم به پشتیبانی مشغول بودند و خلبانان ایرانی اهداف نظامی ارتش عراق فرودگاه‌ها و آشیانه‌های نظامی ارتش عراق در مناطق کرکوک، موصل، رشید، حبانیه، ناصریه، شعیبیه، کوت و المثنی را مورد هدف قرار دادند.
در این عملیات از جنگنده-بمب‌افکن‌های اف-۵ و اف-۴ برای بمباران مواضع، شکاری-رهگیر اف-۱۴ برای محافظت از هواپیماها، بوئینگ ۷۴۷ و بوئینگ ۷۰۷ برای سوخت‌رسانی و ازسی-۱۳۰هرکولس برای جمع‌آوری اطلاعات الکترونیکی برای مشخص کردن محل پایگاه‌های موشکی استفاده شد.
کمان ۹۹ بزرگ‌ترین عملیات تاریخ نیروی هوایی ایران و عملیاتی موفق بود و باعث برتری هوایی ارتش ایران در ماه‌های آغازین جنگ شد.[۵][۶]

عملیات اچ-۳

نوشتار اصلی: عملیات اچ-۳

این عملیات که از آن به عنوان بی نظیرترین عملیات در تاریخ جنگ‌های هوایی جهان یاد می‌شود.[۷] تاریخ (۱۵ فروردین ۱۳۶۰) با هدف حمله به پایگاه هوایی اچ ۳ در نزدیکی مرز اردن انجام گرفت. در این عملیات بیش از ۴۸ هواپیمای عراقی که بیشتر آن‌ها بمب افکنهای روسی بودند از بین رفتند.

عملیات اوسیراک

عملیات شمشیر سوزان (حمله به اوسیراک) یا عملیات اوسیراک یکی از تأثیرگذارترین و سرنوشت سازترین عملیاتها در جهت کاهش زمان جنگ ایران و عراق می‌باشد که توسط نیروی هوایی ایران در تاریخ ۸ مهر ۱۳۵۹ (۳۰ سپتامبر ۱۹۸۰) سازماندهی و اجرا شده‌است. در طی این عملیات جنگنده‌های اف-۴ ایران با نفوذ به عمق خاک عراق تأسیسات اتمی اوسیراک را که در شرف تکمیل و دریافت سوخت بود بمباران کردند. سه ماه بعد دومین حمله به این تأسیسات توسط نیروهای هوایی اسرائیل انجام شد که این بمباران به انهدام کامل نیروگاه انجامید.

ناوگان

تعداد پرسنل نیروی هوایی ارتش حدود ۵۲ هزار نفر است. هواپیماهای فعال در نیروی هوایی ارتش بر اساس آمار غیررسمی شامل این موارد است:[۸]

هواگردتصویراصلیتنقشویرایش‌هادر حال خدمت (تخمینی)[۹][۱۰]توضیحات
هواگردهای بال ثابت
صاعقه ایرانچند منظورهصاعقه ۱/۲۸ فروند
اف-۱۴ تام‌کت ایالات متحده آمریکاجنگنده رهگیر و برتری هوایی۷۵ فروند
داسو میراژ اف۱ فرانسهجنگنده رهگیر و چندمنظوره۲۲ فروندF1EQ5/6 و F1BQ3
میگ-۲۹آ شورویجنگنده برتری هوایی۳۰ فروند
اف-۴ فانتوم ۲ ایالات متحده آمریکاچند منظوره۶۰ فروند
نورثروپ اف-۵ئی/اف ایالات متحده آمریکاچند منظوره۵۰ فروند
چنگدو جی-۷ (اف-۷ام) چینرهگیر۲۰ فروند
آذرخش ایرانپشتیبانی نزدیک هوایی۴ فروند
سوخو سو-۲۴ شورویجنگنده بمب‌افکن۳۰ فروند
بوئینگ ۷۴۷ ایالات متحده آمریکاهواپیمای ترابری۷۴۷–۱۰۰F۳ فروند
بویینگ kc-33a ایالات متحده آمریکاهواپیمای سوخت رسان/ترابری۷۴۷–۱۰۰۱ تا ۳ فروند
بوئینگ ۷۰۷ ایالات متحده آمریکاتشریفات/سوخت رسان/ترابریزیر 20 فروند
داسو فالکن-۵۰ فرانسهترابری/VIP۳ فروند
لاکهید جت استار ایالات متحده آمریکاترابری/VIP۱ فروند
درنا ایرانآموزشیدرناتذرو۱۵ فروند
پرستو ایرانآموزشی۱۲ فروند
کوثر ایرانآموزشیغیر عملیاتی
اف-۵بی (سیمرغ) ایالات متحده آمریکاآموزشی۱۰ فروند
بیچکرافت بونانزا ایالات متحده آمریکاآموزشیF33C۲۵ فروند
لاکهید تی-۳۳ شوتینگ استار ایالات متحده آمریکاآموزشیT-33Aغیر عملیاتی
میگ-۲۹یوبی شورویآموزشی۷ فروند
پیلاتوس پی سی-۷ سوئیسآموزشی۳۵ فروند
چنگدواف تی-۷ چینآموزشی۱۰ فروند
امبراور-۳۱۲ توکانو برزیلآموزشی۱۵ فروند
ساب سافاری سوئد  پاکستانآموزشیMushshak۲۵ فروند
سی-۱۳۰ ایالات متحده آمریکاترابری تاکتیکیC-130EC-130H۳۰ فروند
شرایک کمندر ۶۸۰ ایالات متحده آمریکاترابری۳ فروند
ایلیوشین آی‌ال-۷۶ شورویترابری۱۲ فروند
سوکاتا تی بی فرانسهحمل و نقل سبکتیبی-۲۱ ترینیدادتیبی-۲۰۰ توباگو۴ فروند۸ فروند
فوکر اف۲۷ فرندشیپ هلندترابریF27-400MF۲۷–۶۰۰۱۰ فروند
پلاتیپوس پی سی-۶ پورتر سوئیسترابری۱۰ فروند
پی-۳ اوریون ایالات متحده آمریکاگشت دریایی شناساییضد زیردریاییP-3F۳ فروند
بالگردها
آگوستا-بل ۲۰۶ ایتالیاهلی کوپتر سبک۵ فروند
بل ۲۱۴ ایالات متحده آمریکاچندمنظوره – حمل و نقل متوسطبل-۲۱۴ سی۳۰ فروند
سی‌اچ-۴۷ شنوک ایالات متحده آمریکاحمل و نقل سنگینCH-47C۱۰ فروند
پهپادها
نورثروپ BQM-74 چوکار ایالات متحده آمریکاهدف پرندهمورد استفاده در رزمایش و تمرینات
مهاجر ایرانچند منظوره
ابابیل ایرانچند منظوره
اسکن ایگل ایرانشناسایی-جاسوسی
سریر ایران
سفارش های لغو شده
اف-۱۶ فالکن ایالات متحده آمریکاجنگنده چند منظورهبلوک 30۱۶۰ فروند سفارش ساخت به همراه ۱۴۰ فروند حق سفارشلغو شده در جریان انقلاب اسلامی.سفارشات به نیروی هوایی اسرائیل تحویل شد.
اف-۱۴ تامکت ایالات متحده آمریکابرتری هواییF-14Aیک فروند در ایالات متحده باقی ماندلغو شده در جریان انقلاب اسلامی.
اف-۱۸ هورنت ایالات متحده آمریکاجنگنده چند منظورهF-18Lنسخه زمینپایه۲۰۰ تا ۲۵۰ فروندبعلت مخالفت کنگره و وقوع انقلاب اسلامی لغو شد.
آگوستا-بویینگ ch-47 شنوک ایتالیابالگرد ترابریتولید آگوستای ایتالیا۲۷ فروند از ۵۳ فروند تحوبل نشدلغو شده در جریان انقلاب اسلامی.
اف-۴ فانتوم۲ ایالات متحده آمریکاجنگندهبمب افکن۳۱ فروند از ۳۸ فروند تحویل نشدلغو شده در جریان انقلاب اسلامی.
بویینگ ئی-3 سنتری ایالات متحده آمریکاAWACS۷ فروندلغو شده در جریان انقلاب اسلامی.سفارشات به نیروی هوایی عربستان تحویل شد.

هواپیماهای پناهنده نیروی هوایی عراق

در جریان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ بیش از ۲۰۰ هواپیمای نیروی هوایی عراق نابود شدند و بمب‌های هدایت لیزری نیروهای ائتلاف پناهگاه‌های هواپیماهای عراقی را نابود کرد. پس از آن حدود نیمی از نیروی هوایی باقی‌مانده عراق برای جلوگیری از نابودی به ایران گریختند. دلیل این کار به درستی مشخص نیست اما در هر صورت بسیاری از جنگنده‌ها و هواپیماهای تدارکاتی نیروی هوایی عراق از مرز ایران گذشته و به کشور همسایه پناهنده شدند. تعداد این هواپیماها بر اساس یک برآورد ۱۲۲ تا ۱۳۷ فروند و بر اساس برآورد دیگری ۱۱۵ تا ۱۴۰ فروند بوده‌است. مقامات عراق در سال ۲۰۰۰ مدعی بودند که بیش از ۱۰۰ هواپیمای نظامی و ۳۳ هواپیمای غیرنظامی آن‌ها به ایران رفته‌اند اما ایرانی‌ها تعداد آن‌ها را کمتر می‌دانند.[۱۱]

هواپیماخاستگاهنقشتعداد فرار به ایران
میگ-۲۳ شورویجنگنده بمب افکن۱۲
میگ-۲۵ شورویجنگنده رهگیر۷
میگ-۲۹ شورویجنگنده برتری هوایی۴
میراژ اف-۱ فرانسهجنگنده چندمنظوره۲۴
سوخو-۲۰ شورویجنگنده بمب افکن۴
سوخو-۲۲ شورویجنگنده بمب افکن۴۰
سوخو-۲۴ شورویجنگنده ضربتی۲۴
سوخو-۲۵ شورویجنگنده پشتیبانی نزدیک۷
ایلیوشین-۷۶ شورویحمل و نقل سنگین استراتژیک۱۵
تعداد کل [۱۲]۱۳۷

کتابشناسی

مهمترین کتب منتشر شده دربارهٔ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به شرح ذیل است:[۱۳]

  • علی بابایی، غلامرضا، (۱۳۸۳)، تاریخ نیروی هوایی ایران از پهلوی تا انقلاب، تهران: آشیان.
  • مهرنیا، احمد، (۱۳۹۱)، حمله هوایی به الولید، تهران: سوره مهر.[۱۴]
  • مهرنیا، احمد، (۱۳۹۲)، ستاره‌های نبرد هوایی، تهران: سوره مهر.[۱۵]

نگارخانه

اف۱۴ای تام‌کت در آموزشگاه تاپ گان که به رنگ و نشان نیروی هوایی ایران رنگ آمیزی شده‌است.

سی-۱۳۰ هرکولس نیروی هوایی ایران

فرماندهان

کفیل فرماندهی نیروی هوایی ملی ایران

کفیل ریاست ستاد نیروی هوایی ملی ایران

رئیس ستاد نیروی هوایی ملی ایران

فرمانده نیروی هوایی

جستارهای وابسته

پانویس

  1.  flightglobal p.7
  2. ↑ پرش به بالا به:۲٫۰ ۲٫۱ افتتاح نخستین پایگاه هوایی ایران پس از انقلاب (بی‌بی‌سی فارسی)
  3.  نیروی هوایی ارتش گردان پهپادی تشکیل داد خبرگزاری انتخاب
  4.  یادواره بزرگ‌ترین عملیات هوایی
  5.  140 عقاب ایرانی در عملیات” کمان 99″
  6.  “عملیات کمان ۹۹” ضربه‌ای کاری بر پیکره نیروی هوایی ارتش بعثی/ حمله ۱۴۰ فروند جنگنده ایرانی به خاک عراق
  7.  «سالگرد بی نظیرترین عملیات هوایی تاریخ جهان». خبرگزاری کن نیوز. ۱۷ فروردین ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۸ خرداد ۱۳۹۸.
  8.  Iran Air Force Equipment Global Security
  9.  Aviation Week & Space Technology 2009, 26 JAN 2009 240. Web.5 Aug 2009.
  10.  Flightglobal World Air Forces – December 2009
  11.  Air Force Equipment – Introduction
  12.  “Iraqi Air Force Equipment – Introduction”. globalsecurity.org. 2005. Retrieved 2008-08-28.
  13.  «کتابشناسی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران». خبرگزاری کتاب. ۱۸ بهمن ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۲.
  14.  http://sooremehr.avaabook.com/site/view/101577598
  15.  http://sooremehr.faraketab.ir/content/view/id/365
  16.  بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگانتهران: نشر علم. ص. ۳۶۲. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.
  17.  بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگانتهران: نشر علم. ص. ۳۷۴. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.
  18.  بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگانتهران: نشر علم. ص. ۶۵۷. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.
  19.  بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگانتهران: نشر علم. ص. ۶۷۰. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *