مدافعان ایران

نیروی هوایی ارتش ایران

بازدارنده ماشین جنگی عراق

نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران یکی از نیروهای چهارگانه ارتش جمهوری اسلامی ایران است که مسئولیت حفاظت از مرزهای هوایی و پشتیبانی نیروهای رزمی دیگر آجا را دارد. پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ نام این نیرو به صورت فعلی تغییر پیدا کرد. سرتیپ خلبان عزیز نصیرزاده، از مرداد ۱۳۹۷، فرماندهی نیروی هوایی را بر عهده دارد. نیروی هوایی ایران طبق آخرین تخمین‌ها در سال ۱۳۹۲ هفتمین نیروی هوایی جهان از لحاظ تعداد هواپیماهای سوخت‌رسان و ترابری (۱۱۹ فروند) است.[۱]

محتویات

تاریخچه نیروی هوایی

نوشتار اصلی: نیروی هوایی شاهنشاهی ایران

نیروی هوایی در سال ۱۳۰۳ و به کوشش نخست وزیر وقت، رضاخان سردارسپه بنیانگذاری شد. در خرداد ۱۳۰۳ حکم عمومی قشون تحت شمار ۲۲۲ برای تأسیس نیروی هوایی صادر گردید و سرهنگ احمد نخجوان به ریاست آن برگزیده شد.

پایگاه‌های هوایی

نوشتار اصلی: پایگاه‌های شکاری نیروی هوایی ارتش

ایران هم‌اکنون ۱۴ پایگاه هوایی نظامی دارد. از این شمار، ۱۱ پایگاه هوایی در زمان سلطنت محمدرضا پهلوی و بیشتر به کمک آمریکا ساخته‌شدند.[۲]

  • پایگاه اول: تهران(مهرآباد)
  • پایگاه دوم: تبریز
  • پایگاه سوم: همدان
  • پایگاه چهارم: دزفول
  • پایگاه پنجم: امیدیه ؟
  • پایگاه ششم: بوشهر
  • پایگاه هفتم: شیراز
  • پایگاه هشتم: اصفهان
  • پایگاه نهم: بندرعباس
  • پایگاه دهم: چابهار
  • پایگاه یازدهم: تهران(دوشان تپه) ؟
  • پایگاه دوازدهم: بیرجند
  • پایگاه سیزدهم: زاهدان ؟
  • پایگاه چهاردهم: مشهد

در سال ۱۳۸۶ (۲۰۰۷ میلادی) ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که نخستین پایگاه نظامی خود پس از انقلاب ۱۳۵۷ را، در نزدیکی شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی در شرق ایران افتتاح کرده‌است.[۲]

دو پایگاه امیدیه و زاهدان جزو پایگاههای رزرو یا نیروی پدافندهوایی هستند. پایگاه دوشان تپه، آموزشی است.

ایجاد یک پایگاه هوایی در شمال کشور احتمالاً ؟ در دست بررسی است.

گردان پهپاد

در ۱۰ اسفند ۱۳۹۳ اعلام شد گردان‌های پهپاد در پایگاه‌های نیروی هوایی ایران تشکیل شد. نخستین دوره خلبانان پهپاد در درون کشور و به صورت آکادمیک آموزش دیدند.[۳]

به گفته فرمانده پهپاد نیروی هوایی، از پهپاد در ماموریت‌های شناسایی، مراقبت، نشان دادن صحنه جنگ به صورت آنلاین، جمع‌آوری اطلاعات، پروازهای رزمی، جنگ الکترونیک، فریب دشمن، ماموریت‌های انتحاری، شکاری رهگیر، آموزشی و پشتیبانی فرماندهی می‌توان بهره برد و در تمامی مأموریت‌هایی که می‌خواهند نیروی انسانی به صورت مستقیم درگیر نشود از پهپاد به عنوان مکمل پروازهای جنگنده‌ها استفاده می‌شود.

دانشگاه نیروی هوایی

دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری یا به اختصار «دانشگاه هوایی» دانشجویان داوطلب را در رشته‌های زیر آموزش می‌دهد:

«دانشگاه هوایی شهید ستاری» در منطقه مهرآباد جنوبی، خیابان دانشگاه هوایی واقع است.

عملیات‌ها

نیروی هوایی ایران در سالهای پس از انقلاب در جریان آزادسازی کردستان از اشغال احزاب تجزیه طلب، جنگ عراق علیه ایران، مقابله با نیروهای طالبان و همچنین عقب راندن کشتی‌های اکتشافی جمهوری آذربایجان از میادین نفتی مورد مناقشه در دریای خزر و دستگیری ریگی حضور فعال داشت.

عملیات کمان ۹۹

عملیات سایه البرز (کمان ۹۹) بعد از عملیات انتقام (نخستین پاسخ تنها دو ساعت بعد از حمله رسمی عراق به ایران)، این عملیات اولین عملیات هوایی گسترده‌ای بود که توسط نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران پس از حمله عراق به ایران انجام گرفت. این عملیات در تاریخ ۱ مهر ۱۳۵۹ انجام شد.[۴] در این عملیات ۲۰۰ هواپیمای ایرانی شرکت داشتند که ۱۴۰ فروند آن‌ها از مرز عبور کرده و ۶۰ فروند هم به پشتیبانی مشغول بودند و خلبانان ایرانی اهداف نظامی ارتش عراق فرودگاه‌ها و آشیانه‌های نظامی ارتش عراق در مناطق کرکوک، موصل، رشید، حبانیه، ناصریه، شعیبیه، کوت و المثنی را مورد هدف قرار دادند.
در این عملیات از جنگنده-بمب‌افکن‌های اف-۵ و اف-۴ برای بمباران مواضع، شکاری-رهگیر اف-۱۴ برای محافظت از هواپیماها، بوئینگ ۷۴۷ و بوئینگ ۷۰۷ برای سوخت‌رسانی و ازسی-۱۳۰هرکولس برای جمع‌آوری اطلاعات الکترونیکی برای مشخص کردن محل پایگاه‌های موشکی استفاده شد.
کمان ۹۹ بزرگ‌ترین عملیات تاریخ نیروی هوایی ایران و عملیاتی موفق بود و باعث برتری هوایی ارتش ایران در ماه‌های آغازین جنگ شد.[۵][۶]

عملیات اچ-۳

نوشتار اصلی: عملیات اچ-۳

این عملیات که از آن به عنوان بی نظیرترین عملیات در تاریخ جنگ‌های هوایی جهان یاد می‌شود.[۷] تاریخ (۱۵ فروردین ۱۳۶۰) با هدف حمله به پایگاه هوایی اچ ۳ در نزدیکی مرز اردن انجام گرفت. در این عملیات بیش از ۴۸ هواپیمای عراقی که بیشتر آن‌ها بمب افکنهای روسی بودند از بین رفتند.

عملیات اوسیراک

عملیات شمشیر سوزان (حمله به اوسیراک) یا عملیات اوسیراک یکی از تأثیرگذارترین و سرنوشت سازترین عملیاتها در جهت کاهش زمان جنگ ایران و عراق می‌باشد که توسط نیروی هوایی ایران در تاریخ ۸ مهر ۱۳۵۹ (۳۰ سپتامبر ۱۹۸۰) سازماندهی و اجرا شده‌است. در طی این عملیات جنگنده‌های اف-۴ ایران با نفوذ به عمق خاک عراق تأسیسات اتمی اوسیراک را که در شرف تکمیل و دریافت سوخت بود بمباران کردند. سه ماه بعد دومین حمله به این تأسیسات توسط نیروهای هوایی اسرائیل انجام شد که این بمباران به انهدام کامل نیروگاه انجامید.

ناوگان

تعداد پرسنل نیروی هوایی ارتش حدود ۵۲ هزار نفر است. هواپیماهای فعال در نیروی هوایی ارتش بر اساس آمار غیررسمی شامل این موارد است:[۸]

هواگرد تصویر اصلیت نقش ویرایش‌ها در حال خدمت (تخمینی)[۱۹][۲۰] توضیحات
هواگردهای بال ثابت
صاعقه A HESA Saeqeh of IRIAF.jpg  ایران چند منظوره صاعقه ۱/۲ ۸ فروند
اف-۱۴ تام‌کت Iran Air Force Grumman F-14A Tomcat Sharifi.jpg  ایالات متحده آمریکا جنگنده رهگیر و برتری هوایی   ۶۵ فروند  
داسو میراژ اف۱ Ejercito del Aire Mirage F.1M.jpg  فرانسه جنگنده رهگیر و چندمنظوره   ۲۴ فروند F1EQ5/6 و F1BQ3
میگ-۲۹آ Iran Air Force Mikoyan-Gurevich MiG-29UB Sharifi.jpg Flag of the Soviet Union.svg شوروی جنگنده برتری هوایی   ۳۰ فروند  
اف-۴ فانتوم ۲ F-4E South Korea 1979.jpg  ایالات متحده آمریکا چند منظوره   ۶۰ فروند  
نورثروپ اف-۵ئی/اف IRIAF Northrop F-5E Tiger II Talebzadeh.jpg  ایالات متحده آمریکا چند منظوره   ۵۰ فروند
چنگدو جی-۷ (اف-۷ام) IRIAF MiG-21 landing.jpg  چین رهگیر   ۲۰ فروند  
آذرخش HESA Azarakhsh displayed in Vahdati Airbase.jpg  ایران پشتیبانی نزدیک هوایی   ۴ فروند  
سوخو سو-۲۴ Sukhoi Su-24 inflight Mishin-2.jpg Flag of the Soviet Union.svg شوروی جنگنده بمب‌افکن   ۳۴ فروند  
بوئینگ ۷۴۷ Pan Am Boeing 747 at Zurich Airport in May 1985.jpg  ایالات متحده آمریکا هواپیمای ترابری ۷۴۷–۱۰۰F ۳ فروند  
بویینگ kc-33a Boeing 747-100 of IRIAF taking off from Mehrabad with 2 on the ground.jpg  ایالات متحده آمریکا هواپیمای سوخت رسان/ترابری ۷۴۷–۱۰۰ ۱ تا ۳ فروند  
بوئینگ ۷۰۷ Saha Air Boeing 707 Haghgoo-1.jpg  ایالات متحده آمریکا تشریفات/سوخت‌رسان/ترابری   ۲۰ فروند  
داسو فالکن-۵۰ Armee de l'Air - Dassault Falcon 50.jpg  فرانسه ترابری/VIP   ۳ فروند  
لاکهید جت استار A IRIAF Lockheed JetStar.jpg  ایالات متحده آمریکا ترابری/VIP   ۱ فروند  
هسا درنا    ایران آموزشی درنا ۱۵ فروند  
پرستو    ایران آموزشی   ۱۲ فروند  
کوثر    ایران آموزشی   غیرعملیاتی  
اف-۵ بی (سیمرغ) AE.9-00123-23 F-5M Freedom Fighter Ala 23 Spanish Air Force Dijon AB 2008.jpg  ایالات متحده آمریکا آموزشی   ۱۰ فروند  
بیچ‌کرفت بونانزا F33A Bonanza of IIAF.jpg  ایالات متحده آمریکا آموزشی F33C ۲۵ فروند  
لاکهید تی-۳۳ شوتینگ استار T 33 Shooting Star-IIAF.jpg  ایالات متحده آمریکا آموزشی T-33A غیر عملیاتی  
میگ-۲۹ یوبی Iran Air Force Mikoyan-Gurevich MiG-29UB Sharifi.jpg Flag of the Soviet Union.svg شوروی آموزشی   ۷ فروند  
پیلاتوس پی سی-۷ Pilatus.pc-7.fairford2006.arp.jpg  سوئیس آموزشی   ۳۵ فروند  
چنگدواف تی-۷ J-7I fighter at the Beijing Military museum.jpg  چین آموزشی   ۱۰ فروند  
امبراور-۳۱۲ توکانو Peru Air Force - Embraer T-27 Tucano - Lofting.jpg  برزیل آموزشی   ۱۵ فروند  
ساب سافاری T-405 RIAT Bthebest.JPG  سوئد  پاکستان آموزشی Mushshak ۲۵ فروند  
سی-۱۳۰ Iranian Air Force Hercules Habibi.jpg  ایالات متحده آمریکا ترابری تاکتیکی C-130E
C-130H
۳۶ فروند
شرایک کمندر ۶۸۰ 680W.jpg  ایالات متحده آمریکا ترابری   ۳ فروند  
ایلیوشین آی‌ال-۷۶ IlyushinIl76a.jpg Flag of the Soviet Union.svg شوروی ترابری   ۷ فروند  
سوکاتا تی بی Socata TB-200 Tobago XL.jpg  فرانسه حمل و نقل سبک تیبی-۲۱ ترینیداد
تیبی-۲۰۰ توباگو
۴ فروند
۸ فروند
 
فوکر اف۲۷ فرندشیپ Busy Bee F-27 LN-AKB.jpg  هلند ترابری F27-400M
F۲۷–۶۰۰
۱۰ فروند  
پلاتیپوس پی سی-۶ پورتر Pilatus PC-6 SkydiveLillo JD18032008.jpg  سوئیس ترابری   ۱۰ فروند  
پی-۳ اوریون P-3 Orion underside view 20080614.jpg  ایالات متحده آمریکا گشت دریایی شناسایی

ضد زیردریایی

P-3F ۳ فروند
بالگردها
آگوستا-بل ۲۰۶ Bell 206L3 (D-HASA).jpg  ایتالیا هلی کوپتر سبک   ۵ فروند  
بل ۲۱۴ A Bell 214 of IRIAA.jpg  ایالات متحده آمریکا چندمنظوره – حمل و نقل متوسط بل-۲۱۴ سی ۱۶۷ فروند(بیشتر بالگرد ها در هوانیروز هستند و فقط ۲۶ فروند در نیروی هوایی خدمت می کند)  
سی‌اچ-۴۷ شینوک CH-47F at NTC 2008.jpg  ایالات متحده آمریکا حمل و نقل سنگین CH-47C ۵۱ فروند( بیشتر بالگرد ها در هوانیروز هستند و فقط حدود ۱۰ فروند در نیروی هوایی است )  
پهپادها
نورثروپ بی‌کیوام-۷۴ چوکار Preparations for the launch of three BQM-74E.jpg  ایالات متحده آمریکا هدف پرنده     مورد استفاده در رزمایش و تمرینات
سفارش‌های لغو شده
اف-۱۶ فالکن 134th Fighter Squadron - General Dynamics F-16C Block 30E Fighting Falcon 86-0353.jpg  ایالات متحده آمریکا جنگنده چند منظوره بلوک ۳۰ ۱۶۰ فروند سفارش ساخت به همراه ۱۴۰ فروند حق سفارش لغو شده در جریان انقلاب ۱۳۵۷
اف-۱۴ تامکت F-14A Tomcat of VF-84 in flight in 1986.jpg  ایالات متحده آمریکا برتری هوایی F-14A یک فروند در ایالات متحده باقی ماند لغو شده در جریان انقلاب ۱۳۵۷
اف-۱۸ هورنت Boeing FA-18F Super Hornet at take off Danish Air Show 2014-06-22 aligned.jpg  ایالات متحده آمریکا جنگنده چند منظوره F-18L ۲۰۰ تا ۲۵۰ فروند بعلت مخالفت کنگره آمریکا و وقوع انقلاب، لغو شد.
بوئینگ سی‌اچ-۴۷ شینوک Boeing-Vertol CH-47C 4-201 Imp Iran AF Issy 06.06.71 edited-2.jpg  ایتالیا بالگرد ترابری تولید آگوستا ۲۷ فروند از ۵۳ فروند تحویل نشد لغو شده در جریان انقلاب
اف-۴ فانتوم۲ An IRIAF F-4E takeoffs.jpg  ایالات متحده آمریکا جنگنده

بمب افکن

  ۳۱ فروند از ۳۸ فروند تحویل نشد لغو شده در جریان انقلاب
بویینگ ئی-۳ سنتری E-3aawa.jpg  ایالات متحده آمریکا AWACS   ۷ فروند لغو شده در جریان انقلاب

سفارشات به نیروی هوایی عربستان سعودی تحویل شد.

 

 

هواپیماهای پناهنده نیروی هوایی عراق

در جریان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ بیش از ۲۰۰ هواپیمای نیروی هوایی عراق نابود شدند و بمب‌های هدایت لیزری نیروهای ائتلاف پناهگاه‌های هواپیماهای عراقی را نابود کرد. پس از آن حدود نیمی از نیروی هوایی باقی‌مانده عراق برای جلوگیری از نابودی به ایران گریختند. دلیل این کار به درستی مشخص نیست اما در هر صورت بسیاری از جنگنده‌ها و هواپیماهای تدارکاتی نیروی هوایی عراق از مرز ایران گذشته و به کشور همسایه پناهنده شدند. تعداد این هواپیماها بر اساس یک برآورد ۱۲۲ تا ۱۳۷ فروند و بر اساس برآورد دیگری ۱۱۵ تا ۱۴۰ فروند بوده‌است. مقامات عراق در سال ۲۰۰۰ مدعی بودند که بیش از ۱۰۰ هواپیمای نظامی و ۳۳ هواپیمای غیرنظامی آن‌ها به ایران رفته‌اند اما ایرانی‌ها تعداد آن‌ها را کمتر می‌دانند.[۱۱]

هواپیما خاستگاه نقش تعداد فرار به ایران
میگ-۲۳ Flag of the Soviet Union.svg شوروی جنگنده بمب افکن ۱۲
میگ-۲۵ Flag of the Soviet Union.svg شوروی جنگنده رهگیر ۷
میگ-۲۹ Flag of the Soviet Union.svg شوروی جنگنده برتری هوایی ۴
میراژ اف-۱  فرانسه جنگنده چندمنظوره ۲۴
سوخو-۲۰ Flag of the Soviet Union.svg شوروی جنگنده بمب افکن ۴
سوخو-۲۲ Flag of the Soviet Union.svg شوروی جنگنده بمب افکن ۴۰
سوخو-۲۴ Flag of the Soviet Union.svg شوروی جنگنده ضربتی ۲۴
سوخو-۲۵ Flag of the Soviet Union.svg شوروی جنگنده پشتیبانی نزدیک ۷
ایلیوشین-۷۶ Flag of the Soviet Union.svg شوروی ترابری سنگین استراتژیک ۱۵
تعداد کل [۲۲]     ۱۳۷

 

کتابشناسی

مهمترین کتب منتشر شده دربارهٔ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به شرح ذیل است:[۱۳]

  • علی بابایی، غلامرضا، (۱۳۸۳)، تاریخ نیروی هوایی ایران از پهلوی تا انقلاب، تهران: آشیان.
  • مهرنیا، احمد، (۱۳۹۱)، حمله هوایی به الولید، تهران: سوره مهر.[۱۴]
  • مهرنیا، احمد، (۱۳۹۲)، ستاره‌های نبرد هوایی، تهران: سوره مهر.[۱۵]

نگارخانه

اف۱۴ای تام‌کت در آموزشگاه تاپ گان که به رنگ و نشان نیروی هوایی ایران رنگ آمیزی شده‌است.

سی-۱۳۰ هرکولس نیروی هوایی ایران

فرماندهان

کفیل فرماندهی نیروی هوایی ملی ایران

کفیل ریاست ستاد نیروی هوایی ملی ایران

رئیس ستاد نیروی هوایی ملی ایران

فرمانده نیروی هوایی

جستارهای وابسته

پانویس

  1.  flightglobal p.7
  2. ↑ پرش به بالا به:۲٫۰ ۲٫۱ افتتاح نخستین پایگاه هوایی ایران پس از انقلاب (بی‌بی‌سی فارسی)
  3.  نیروی هوایی ارتش گردان پهپادی تشکیل داد خبرگزاری انتخاب
  4.  یادواره بزرگ‌ترین عملیات هوایی
  5.  140 عقاب ایرانی در عملیات” کمان 99″
  6.  “عملیات کمان ۹۹” ضربه‌ای کاری بر پیکره نیروی هوایی ارتش بعثی/ حمله ۱۴۰ فروند جنگنده ایرانی به خاک عراق
  7.  «سالگرد بی نظیرترین عملیات هوایی تاریخ جهان». خبرگزاری کن نیوز. ۱۷ فروردین ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۸ خرداد ۱۳۹۸.
  8.  Iran Air Force Equipment Global Security
  9.  Aviation Week & Space Technology 2009, 26 JAN 2009 240. Web.5 Aug 2009.
  10.  Flightglobal World Air Forces – December 2009
  11.  Air Force Equipment – Introduction
  12.  “Iraqi Air Force Equipment – Introduction”. globalsecurity.org. 2005. Retrieved 2008-08-28.
  13.  «کتابشناسی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران». خبرگزاری کتاب. ۱۸ بهمن ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۲.
  14.  http://sooremehr.avaabook.com/site/view/101577598
  15.  http://sooremehr.faraketab.ir/content/view/id/365
  16.  بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگانتهران: نشر علم. ص. ۳۶۲. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.
  17.  بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگانتهران: نشر علم. ص. ۳۷۴. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.
  18.  بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگانتهران: نشر علم. ص. ۶۵۷. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.
  19.  بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگانتهران: نشر علم. ص. ۶۷۰. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.

2 thoughts on “نیروی هوایی ارتش ایران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بالای صفحه